چگونه بهتر بنویسیم؟ | ۲۳ پیشنهاد برای تقویت مهارت نوشتن

اگر کسی از من بپرسد که همه‌ی تجربه‌ی خود را در نویسندگی، در دو یا سه جمله خلاصه کن،‌ می‌گویم:

۱. برای خلق نوشته‌های زیبا و خواندنی، یا باید تخیل بلندپرواز داشت یا اندیشه‌ای بکر و بدیع. راه دیگری وجود ندارد. باور کنید.

۲. خواندن پیوسته‌ی شعر، برای تقویت قلم، بی‌نهایت لازم است.

۳. زیباترین متن، ساده‌ترین متن است، و سادگی یعنی بی‌پیرایگی،‌ نه بی‌مایگی.

-رضا بابایی

 

برای ما که دست‌ به‌ قلم هستیم مهم است که همواره دغدغه‌ی بهبود مهارت‌های نوشتاری‌مان را داشته باشیم و پیوسته به آن بیندیشیم. در ادامه‌ی این مقاله ۲۳ پیشنهاد برای تقویت مهارت نوشتن را با شما به اشتراک می‌گذاریم:

 

۱. بیشتر آزادنویسی کنید

آزادنویسی فیزیوتراپی قلمی‌ست.

آزادنویسی یعنی قلم‌ به‌ دست بگیرید و بی‌وقفه بنویسید. در این نوع از نوشتن جریان تداعی‌های ذهنمان را دنبال می‌کنیم، به کیفیت و محتوای نوشته‌هایمان هیچ اهمیتی نمی‌دهیم و حواسمان را به کمیت کار و بی‌وقفه نوشتن معطوف می‌کنیم. آزادنویسی یکی از مهم‌ترین تمرین‌ها برای نویسنده است. در آزادنویسی است که فاصله‌ی بین آنچه در ذهن می‌پرورانید، با کلماتی که روی کاغذ می‌آورد کم‌تر می‌شود.

پیشنهاد خواندن: آزادنویسی چیست؟

 

۲. هر روز شعر بخوانید

خواندن روزانه‌ی شعر از آن جهت مهم است که قدرت تخیل ما را می‌پروراند. شعر خواندن فرصتی‌ست تا از چارچوب‌های ذهنی خود فراتر برویم و جهان را از زوایای تازه‌یی بنگریم.

محمود کیانوش می‌گوید: «شعر زبان کودکی انسان است.»

بهتر است در طول روز خود را در معرض خواندن چند بیت/ سطر شعر قرار دهیم، به تعبیرهای شاعرانه‌اش دقت کنیم. طیف وسیعی از شعرها را بخوانید، از غزل و قصیده گرفته تا شعر مدرن.

دو سایت پیشنهادی برای شعر خواندن: گنجور و اِکولالیا

 

۳. برای نوشتن هدف مشخصی لحاظ کنید

هر روز رأس ساعت مشخصی پشت میز کارتان بنشینید،‌ برای کمیت کار میزان حداقل و حداکثری را لحاظ کنید،

برای مثال می‌تواند زمانی باشد یا تعداد کلمات/صفحه: حداقل یک ساعت، ده صفحه، یا هزار کلمه و حداکثر چهار ساعت، بیست صفحه یا پنج هزار کلمه بنویسید.

سعی کنید با تمام توان از کمیت کار مراقبت کنید تا به‌مرور زمان به کیفیت هم برسید.

پیشنهاد خواندن: برنامه‌ی ۱۰ هفته‌ای برای تمرین نوشتن

 

۴. تعهد عمومی ایجاد کنید

از رسانه‌های شخصی‌تان برای ایجاد تعهد عمومی بهره ببرید. مثال: قرار بگذارید هر روز یک کپشن اینستاگرامی بنویسید، یا هر روز یک یادداشت تلگرامی تازه در کانال اختصاصی‌تان منتشر کنید، یا هر روز پست جدید وبلاگتان را با گروه دوستانتان به اشتراک بگذارید. یادتان باشد که در اعلام این تعهد منطقی عمل کنید. چیزی نگویید که نتوانید انجامش بدهید و در نهایت فقط عزت نفستان را خدشه‌دار کنید. زندگی‌تان را به دقت مورد بازبینی قرار دهید و با توجه به شخصیت و سبک زندگی خود، به یک تعهد عمومی مناسب و هوشمندانه دست یابید.

پیشنهاد خواندن: پایبندی به تصمیم‌ها بدون درد و خون‌ریزی

 

۵. مراتب پرسه‌زدن میان کتاب‌ها را بالا ببرید

خرده‌خوانی را جدی بگیرید، یعنی برای کتاب خواندن وقت بدزدید. در میان کارهای زیادی که در طول روز انجام می‌دهید، با خواندن از روی کتاب‌های مورد علاقه‌تان به خود پاداش دهید. از طرفی بکوشید به مرور سبد مطالعاتی‌تان را متنوع‌تر کنید. فقط کتاب‌های مربوط به یک حوزه را نخوانید، و بکوشید طیف گسترده‌ای از موضوعات را مطالعه کنید. موضوعات پیشنهادی برای مطالعه‌ی رنگین‌تر: خواندن کتاب‌های مربوط به روانشناسی، جامعه‌شناسی، بازاریابی، معماری، کشاورزی، تاریخ، زمین‌شناسی و…

پیشنهاد خواندن: ۵ تا ۵ دقیقه تا تبدیل خواندن و نوشتن به عادتی خدشه‌ناپذیر

 

۶. بیشتر سرچ کنید

هر روز عامدانه چند دقیقه در گوگل جست‌وجو کنید تا جاهای خالی را کشف کنید. با دقت صفحه‌ها را بالاوپایین کنید. چه تیترها، موضوعات، عکس‌ها یا واژگانی را می‌یابید که دلتان می‌خواهد درباره‌اش بنویسید؟ آن را در لحظه یادداشت کنید و بکوشید چند کلیدواژه به آن بیفزایید. شعله‌ی ذوق به نوشتن را با جست‌وجوی هرچه بیشتر و بهتر برافروخته کنید. خودتان را محققی بدانید که با قلمش جهان‌های ناشناخته‌ای کشف و نمایان می‌کند.

پیشنهاد خواندن: گوگل‌بازی

 

۷. پیاده‌روی روزانه را فراموش نکنید

پیاده‌روی را هر طور شده در برنامه‌ی روزانه‌تان بگنجانید. سخت نگیرید،‌ بعضی روزها همین که تا سر کوچه بروید و بازگردید هم عالی‌ست. مهم این است که بدنتان در حرکت باشد. بدنتان را به تحرک وا دارید تا ذهنتان هم پویا شود.

پیشنهاد خواندن: ۵ گام یک پیاده‌روی خلاقانه

 

۸. برای بازخورد گرفتن از نوشتن دست نکشید

نوشتن تمامی ندارد. معطل نمانید تا به شما بگویند خوب می‌نویسید یا بد. فرض بگیرید دستگاهی اختراع شده است که ثابت می‌کند آدم‌ها استعداد نوشتن دارند یا ندارد. ما این دستگاه را روی شما امتحان می‌کنیم و می‌گوید که استعداد کافی برای نوشتن ندارید. آیا از نوشتن دست می‌کشید؟ پاسخ شما به این پرسش است که مسیرتان را برای نوشتن روشن می‌کند.

پیشنهاد خواندن: درباره‌ی بازخورد گرفتن

 

۹. از روی متن‌تان با صدای بلند بخوانید

وقتی نوشته‌تان کامل می‌شود، با صدای بلند از رویش بخوانید. کجای متن روان خوانده نمی‌شود؟ کجا گیر می‌افتید؟ حس می‌کنید ریتم کجای نوشته بهم می‌ریزد؟ تمام این موارد را یادداشت کنید تا متن‌تان را دوباره مورد بازبینی قرار دهید.

 

۱۰. ویرایش متن را جدی بگیرید

همانقدر که روی نوشتن پیش‌نویس اولیه‌ی متن کار می‌کنید، روی ویرایش آن هم وقت بگذارید. هر چقدر تعداد دفعات ویرایش یک متن را بیشتر کنید،‌ درمی‌یابید که متن نهایی موجزتر است.

پیشنهاد خواندن: آموزش ویرایش و ویراستاری 

 

۱۱. جملات الهام‌بخش را به خود یادآوری کنید

جمله‌قصارهایی که برایتان الهام‌بخش هستند را در یک دفترچه یا فایلی جدا جمع‌آوری کنید و ترتیبی بدهید تا هرازگاهی سراغشان بروید و آن‌ها را با صدای بلند برای خود بخوانید. یکی از محبوب‌ترین جمله‌قصارهای نوشتن که از بهرام صادقی است: «نوشتن سرنوشت من است.»

پیشنهاد خواندن: گلچینی از گزین‌گویه‌ها

 

۱۲. فهرست‌های خلاقانه بسازید

هربار که شروع نوشتن برایتان سخت می‌شود یا ایده‌ای برای نوشتن ندارید،‌ دست‌به‌قلم شوید و یک فهرست بنویسید.

نوشتن فهرست باعث می‌شود بر ترس از نوشتن غلبه کنیم، به نظم ذهنی برسیم و از فرآیند نوشتن لذت ببریم.

چند ایده برای نوشتن فهرست‌های لحظه‌ای: لیست دغدغه‌های فعلی من، لیست کارهایی که تا پایان سال باید حتمن انجامشان دهم، لیست کتاب‌هایی که باید دوباره بخوانم، لیست کلمات موردعلاقه‌ و…

پیشنهاد خواندن: فهرست فهرست‌ها

 

۱۳. از روی نمونه نثرهای ویژه رونویسی کنید

رونویسی از آثار نویسندگان بزرگ یکی از بهترین شیوه‌های تمرین نوشتن است. از روی آثار بهترین نویسندگان مشق بردارید. این تمرین را مدام تکرار کنید و بکوشید هر بار به یکی از رمز و رازهای موفقیت این نویسندگان پی ببرید.

پیشنهاد خواندن: چرا رونویسی اهمیت دارد؟ | تمرینی ضروری برای بهبود نثر

 

۱۴. نوشتن یک ایده را به تعویق نیندازید

برای ثبت یک ایده معطل نکنید. حتا اگر ایده‌ی تازه‌ی شما تصویری گنگ و مه‌آلود است، یادداشتش کنید. با یادداشت‌برداری لحظه‌‌یی به استقبال جرقه‌های ذهنی‌تان بروید.

پیشنهاد خواندن: اهمیت دفترچه یادداشت برای نویسنده‌ها

 

۱۵. مانیفست شخصی خود را بسازید

چرا می‌نویسید؟ چه دلایلی باعث شده به نوشتن رو آورید؟ هدفتان در دنیای نویسندگی چیست؟

به این سؤال‌ها بیندیشید و بیانیه‌ی شخصی‌تان را بنویسید. داشتن چنین بیانیه‌ای باعث می‌شود در زمان‌هایی که از نوشتن دور می‌افتید، دچار سردرگمی می‌شوید و به درست بودن مسیرتان شک می‌کنید، دوباره به مسیر اصلی بازگردید.

پیشنهاد خواندن: چگونه مانیفست شخصی بنویسیم؟ 

 

۱۶. دوستان هم‌دغدغه با خود را بیابید و با آن‌ها گفت‌وگو کنید

در پی پیدا کردن دوستانی هم‌دغدغه باشید تا بتوانید با همراهی آن‌ها مسیر پر فرازونشیب نوشتن را به سلامت طی کنید. بنای گفت‌وگوهای سازنده با دوستانی که مثل شما به نوشتن علاقه دارند را بگذارید و از موهبت‌های داشتن دوستان هم‌جهت بهره‌مند شوید.

پیشنهاد: در صفحه‌ی «دیداریاد» همسفران نزدیک خود را بشناسید.

 

۱۷. زمانی را در هفته به باهم‌نویسی اختصاص دهید

در کنار به‌اشتراک گذاشتن مشکلات و دغدغه‌هایی که دارید،‌ می‌توانید با گروه دوستی‌تان قرارهای باهم‌نویسی را تنظیم کنید. قرارهایی که طی آن در ساعت مشخصی نوشتن را آغاز و در یاعت معیتی هم به پایان می‌رسانید و در نهایت تجربه‌ی نوشتن همزمان‌تان را باهم به اشتراک بگذارید.

 

۱۸. هر روز حداقل یک ساعت نوشتن آزاد را تمرین کنید

در ادامه‌ی توجه به تمرین آزادنویسی و رسیدن به نظم نوشتن، خوب است با خود عهد ببندید که هر روز حداقل یک ساعت آزادانه بنویسید. یک ساعتی که خلل‌ناپذیر خواهد بود و با هیچ بهانه‌ای از برنامه‌ی روزانه‌ی شما بیرون نمی‌افتد.

پیشنهاد خواندن: یک ساعت نوشتن

 

۱۹. نوشتن را مثل یک بازی ببینید

باید همواره در پی اصلاح نگرش‌تان به نوشتن باشید و بکوشید آن را هر بار در قالب یک بازی در آورید. نوشتن فهرست‌های خلاقانه یا کلمه‌برداری از تمرین‌های مهمی هستند که به شما کمک می‌کنند نوشتن را مثل یک بازی پیش ببرید.

پیشنهاد خواندن: یک بازی برای نوشتن جمله‌های خلاقانه

 

۲۰. جمله‌ها را کالبدشکافی کنید

به‌وقت ویرایش متن، در برخورد با هر جمله از خود بپرسید: «به چه شکل‌های دیگری می‌توانم این جمله را بیان کنم؟».

یکی از تمرین‌های مهم در کالبدشکافی جمله‌ها این است که یک جمله را انتخاب می‌کنید و می‌کوشید بدون آنکه مضمونش تغییر کند، به ۱۵ یا ۲۰ روش متفاوت بازنویسی‌‌اش کنید.

پیشنهاد خواندن: اصول ویرایش و بازنویسی

 

۲۱. لغت‌نامه‌ی شخصی‌تان را بسازید

کدام کلمات را بیش از همه دوست دارید؟ کدام واژه‌ها باعث می‌شوند شوق نوشتن در شما بیدار شود؟ در مرحله‌ی اول لیستی بسازید از کلمات دوست‌داشتنی‌تان، و در مرحله‌ی دوم بکوشید کنار هر کلمه تعبیرهای شخصی‌تان را بیفزایید. حس و برداشت‌تان از هر واژه‌ را به این لیست اضافه کنید تا در نهایت یک لغت‌نامه‌ی شخصی و بسیار ویژه داشته باشید. فرایند ساخت چنین لغت‌نامه‌ای باعث می‌شود دامنه‌ی واژگان فعال شما هم گسترش بیابد.

پیشنهاد خواندن: از لغت‌نامه‌های شخصی

 

۲۲. جمله‌هایتان را کوتاه کنید

کوتاه کنید. نوشتن جمله‌های کوتاه به کارتان شتاب می‌بخشند. به جای اینکه یک جمله‌ی سخت‌خوان و پیچیده‌ی سه خطی بنویسید، حرفتان را در پنج جمله‌ی کوتاه بنویسید. با نقطه‌گذاری در پایان هر جمله دوست باشید. در نتیجه می‌بینید چنین کار به ظاهر ساده‌یی چقدر می‌تواند در نثر و حس شما اثرگذار باشد.

پیشنهاد خواندن: منظور از کوتاه نوشتن جمله‌ها چیست؟ 

 

۲۳. اصول و مبانی نویسندگی را بیاموزید

اگر دغدغه‌ی بهبود مهارت‌های نوشتاری را دارید، حتمن برای یادگیری اصول نویسندگی وقت بگذارید.

پیشنهاد خواندن: اصول نویسندگی در ۵۵ هفته

 

در پایان

اگر در یکی از موارد تجربه‌یی داشتید برایمان بنویسید.