همهمان این لحظه را تجربه کردهایم. میخواهیم بنویسم اما ذهنمان شلوغ است. در صفحهی پیشرویمان ایدهی دلچسبی نمیبینم و نوشتن بسیار سخت شده است. برای این لحظهها که در تجربهی نوشتن و یا انجام کار خلاق کم نخواهند بود، کافیست راهی بیابیم تا جریان ایدههایمان سهلتر به راه بیفتد.
در ادامهی این مقاله میخواهیم یکی از تمرینهای کارآمد برای همین لحظهها را با هم مرور کنیم: کشیدن نقشهی ذهنی.
نقشهی ذهنی چیست؟
احتمالن عنوان مایندمپ(mind map) یا نقشهی ذهنی حتا خوشه کشیدن به گوشتان خورده باشد. تمرینی که میتواند جریان فکر را راه بیندازد، درکمان از موضوعات را گسترش بدهد و در به یادآوردن مطالب یاریمان کند.
کشیدن نقشهی ذهنی تنها با یک صفحهی سفید و قلمهای رنگی و تصورات و خیالپردازیهای شما ممکن است.
-تونی بوزان
این روش سالهاست توسط مدرس تندخوانی، تونی بوزان ترویج و تبلیغ میشود تا مسبب تحول در یادگیری و آموزش باشد.
در کتاب «خودباوری خلاقیت» صفحاتی به همین تمرین اختصاص دارد. میخواهیم ببینیم که تام و دیوید کلی چه نظر و پیشنهاداتی برای کشیدن نقشهی ذهنی دارند.
بیایید این تمرین را بیشتر بشناسیم:
دستور کار نقشهی ذهنی
- موضوع یا چالش اصلیتان را وسط برگهی بزرگی بنویسید و دورش را دایره بکشید. مثال: نوشتن یادداشتی برای کانال تلگرام/ راهاندازی وبگاه شخصی/ اسم کتاب یا فیلمی که میخواهید به آن بیندیشید/ کلمهیی که برایتان مهم است و…
- به ایدهها، دغدغهها، پرسشهای مرتبط با مسئله فکر کنید و آنها را با کشیدن شاخههایی از دل دایرهی مرکز صفحه، گسترش بدهید و باز دور نوشتههای سر شاخهها دایره بکشید.
- از هر یک از ایدههای مرحلهی قبل برای ساختن ایدههای جدید استفاده کنید.
- به شاخه کشیدن ادامه دهید و صفحهتان را پر کنید. اگر احساس کردید گرم شدهاید، مسئلهتان را بازتعریف کنید و نقشهی ذهنی جدیدی بکشید.
- وقتی نقشه کامل شد، فکر کنید کدامیک از ایدهها ارزش گسترش بیشتری دارد.
نمونههای از نقشههای ذهنی کشیده شده
نمونهای از نقشهی ذهنی در کتاب «خودباوری خلاقیت»
نمونهای از نقشهی ذهنی برای عناصر داستان در «کارگاه داستان کوتاه»
چگونه کشیدن نقشهی ذهنی خلاقیت ما را میپروراند؟
وقتی در جستوجوی راه حلهای خلاقانه هستید، نقشهی ذهنی روشی قدرتمند برای خلق ایده و شفاف کردن روشهای حل مسئله است. نقشهی ذهنی کمک میکند تمام ذهنتان را حول یک مسئله متمرکز کنید. هر قدر از مرکز صفحه بیشتر فاصله میگیرید، ایدههای بیشتری کشف خواهید کرد.
ترفندهای تجربی دربارهی کشیدن نقشهی ذهنی
معمولن ایدههای اولیهیی که روی نقشه میآیند، کلیشهیی یا بدیهی به نظر میرسند. این طبیعی است؛ این مفاهیم از قبل در ذهن شما بودهاند و منتظر بودند تا روی کاغذ ظاهر شوند. به تدریج که نقشه پیشرفت میکند، ذهن شما بازتر میشود و ایدههای پیشبینینشده و خارقالعاده کشف خواهید کرد.
در یک نگاه ساده نقشهی ذهنی میتواند:
- شما را به شروع کار وادار کند و کمک کند بر ترستان از کاغذ سفید غلبه کنید.
- به شما کمک کند ایده و فرایند را به دیگران منتقل کنید و آنها را در پیمودن مسیر مشابه راهنمایی کنید.
چه زمانی نقشهی ذهنی از فهرست معمولی ایدهها بهتر است؟
فهرست کردن برای ثبت مواردی که نمیخواهیم فراموش شوند عالیست، اما وقتی فهرست مینویسید، از قبل میدانید چه چیزهایی را باید یادداشت کنید. در آغاز نقشهی ذهنی نمیدانیم مسیر به کجا خواهد رفت و این اجازه میدهد تفکر غیرمرسوم و ایدههای جدید شکل بگیرند.
به همین دلیل، نقشههای ذهنی ابزار مفیدی در مراحل اولیهی فرایند خلاقیتاند. وقتی میخواهید چیزی تازه خلق کنید، اول از نقشههای ذهنی استفاده کنید و سپس از فهرستها برای ثبت بهترین ایدهها کمک بگیرید.
این دو ابزار در کنار هم میتوانند قدرتی خارقالعاده ایجاد کنند.
پرسش از شما: چقدر از کشیدن نقشهی ذهنی برای ایدهپردازی در نوشتن بهره میبرید؟ چه تمرینهایی شروع نوشتن را برایتان سهلتر میکند؟
2 پاسخ
به کار بردن نقشهی ذهنی و فهرستنویسی کنار هم خیلی ایدهی خوبیه، چه جالب که آوردینش کنار هم. اولی ذهن رو گسترش میده و باز میکنه، دومی نظم میده و جمع میکنه. هم به پریشونی اولی نیاز داریم و هم به ساماندهی دومی. خیلی این مقاله رو دوست داشتم. مرسی از معرفی کتاب.