خلاقیت‌افزایی و ایده‌پروری | ۴ پیشنهاد عملی خلاق از چیکسنت میهای

زندگی روزانه ما، باید، خود، یک اثر هنری باشد.
هرمز انصاری

 

حرف این است: چقدر خلاقیت در زیست روزانه‌مان جاری‌ ‌ست؟ ما چقدر می‌کوشیم از ایده‌هایمان محافظت کنیم و پرورششان دهیم؟ بسیاری از ما خوب می‌دانیم کار درست چیست، اما در طول روز تصمیم‌هایی می‌گیریم که لزومن در مسیر رشد خلاق نیستند.

در سری تازه‌ی مقاله‌های مدرسه‌ نویسندگی می‌خواهیم به یادآوری ایده‌هایی بپردازیم که برای هر هنرمندی خلاقیت‌افزا و شوق‌آفرین است. نقطه‌ی آغاز این مسیر اندیشه‌های میهای چیکسنت میهای است. روان‌شناسی که بخش مهمی از عمر خود را برای سازوکارهای «خلاقیت»، «زیست معنادار» و «تجربه‌ی اوج» گذاشته است.

میهای چیکسنت می‌گوید: «خلاقیت درباره‌ی لحظه‌هایی است که به زندگی ارزش زیستن می‌دهد.»
همین جمله یادآوری می‌کند که خلاقیت بدون کنجکاوی و شوق‌ورزی نسبت به زندگی معنایی ندارد. هر هنرمندی باید از نو بیاموزد که چگونه از جهان و جزئیات و از تجربه‌ی زیستن شگفت‌زده شود. در کتاب مهم چیکسنت میهای، «روان‌شناسی کشف و اختراع خلاقیت» چهار پیشنهاد عملی و الهام‌بخش می‌خوانیم که نیروی خلاق روزانه‌مان را بیدار می‌کند:

۱. هر روز شگفت‌زده شوید

شگفتی اولین ماده‌ی خام خلاقیت است.

می‌تواند از چیزهایی باشد که می‌بینید، می‌شنوید یا درباره‌شان می‌خوانید. برای شگفت‌زده‌شدن لازم نیست به دنبال اتفاق خارق‌العاده باشید. کافی‌ست لحظه‌یی مکث کنید و جهان را با پذیرندگی ببینید. چیکسنت میهای تأکید می‌کند: «جهان چیزی بیش از جریان تجربه‌ها نیست. هرقدر عمیق‌تر در آن شنا کنید، زندگی شما غنی‌تر خواهد شد.»

۲. دست‌کم یک نفر را در روز شگفت‌زده کنید

خلق شگفتی برای دیگران نیز بخشی از زیست خلاق است.
راه‌های ساده‌‌یی برای این کار وجود دارد: بیان محبت، گفتن یک عقیده‌ی ناگفته، طرح یک پرسش تازه، دعوت از کسی، یا پاسخ مثبت به پیشنهادی که همیشه عقب انداخته‌اید.
چیکسنت میهای توضیح می‌دهد که کارهای یکنواخت تنها زمانی ارزشمندند که انرژی‌مان را برای تصمیم‌های مهم‌تر ذخیره کنند. بنابراین ایجاد یک لحظه‌ی تازه برای کسی نیروی خلاقمان را در چرخه‌ی ارتباطات انسانی جاری می‌کند و احساس خوبمان را افزایش می‌دهد.

۳. همواره یادداشت کنید

دفترچه‌ی روزانه انبار خلاقیت است.

جرقه‌های ذهنی اگر نوشته نشوند به راحتی از یاد می‌روند. افراد خلاق همیشه دفترچه‌‌یی دم‌دست دارند تا جزئیات گذرا را ثبت کنند: بخشی از یک گفت‌وگو، تصویری که شاهدش بودند و احساسشان در لحظه.

اگر تا به حال این کار را انجام نمی‌دادید از امروز تنها یک دفترچه و قلم بردارید. نوشتن از لحظه‌های روزتان متنی‌ست که برای خودتان ارزش مرور و واکاوی خواهد داشت. و این یکی از مطمئن‌ترین راه‌های تقویت نیروی خلاق و غنا بخشیدن به تجربه‌های روزمره است.

۴. هرگاه چیزی جرقه‌ای از علاقه‌تان را روشن کرد، دنبالش کنید

بسیاری از ایده‌های مهم زندگی از یک جرقه آغاز می‌شوند. اما اغلب این جرقه‌ها را جدی نمی‌گیریم. زندگی پرشتاب است و ما فکر می‌کنیم: «این‌که به من ربطی ندارد.» اما چیکسنت میهای می‌گوید این تصور غلط است: جهان به ما مربوط است. تنها با پیگیری کنجکاو و جدی تجربه‌هاست که می‌توانیم بفهمیم کدام بخش از جهان با امکانات و استعدادهای ما سازگارتر است.

ترمیم کنجکاوی آسیب‌دیده

اگر هر روز برای چند دقیقه به اجرای این چهار پیشنهاد فکر کنید به‌تدریج زیر پوست تجربه‌ی روزمره جنب‌وجوش فرصت‌ها را احساس می‌کنید. این فرایند برای ترمیم کنجکاویِ آسیب‌دیده‌ی ما پس از کودکی‌ست. همان نیرویی که باعث می‌شد دنیا برای ما همواره تازه، قابل‌کشف و سرشار از شگفتی باشد.

یکی از مانع‌های خلاقیت از نگاه چیکسنت میهای

چیکسنت میهای هشدار می‌دهد که یک موضوع خلاقیت را به‌طور جدی تهدید می‌کند:

وقتی کار ویژه‌‌یی برای انجام دادن نیست فکر ما به سرعت سمت قابل پیش‌بینی‌ترین حالت -که تصادفی بودن یا سردرگمی است- برمی‌گردد. در این لحاظات پناه بردن به سرگرمی منفعلانه آشوب را موقتن دور نگه می‌دارد اما توجهی را که جذب کرده تلف می‌کند. از سوی دیگر وقتی بیاموزیم که از استفاده‌ی نیروی خلاق پنهانمان طوری لذت ببریم که خودش نیروی درونی لازم برای حفظ تمرکز را تولید کنید، نه‌تنها از افسردگی جلوگیری می‌کنیم بلکه پیچیدگی ظرفیت‌هایمان را در ارتباط با جهان افزایش می‌دهیم.

چگونه دوباره از کنجکاوی لذت ببریم؟
چیکسنت میهای پاسخی روشن دارد: «افراد خلاق مجبور نیستند خودشان را از رختخواب بیرون بکشند؛ آن‌ها مشتاق‌اند روز را آغاز کنند. نه چون همیشه شادند، بلکه چون در هر روز چیزی هست که ارزش بیدار شدن دارد.»